Zmarła Jane Goodall. Jej badania nad szympansami na zawsze zmieniły sposób, w jaki postrzegamy naszych najbliższych ewolucyjnych „krewnych”.

Jane Goodall, światowej sławy prymatolożka, etolożka i jedna z najbardziej rozpoznawalnych postaci współczesnej nauki, zmarła w wieku 91 lat. O jej śmierci poinformował w środę Instytut Jane Goodall za pośrednictwem mediów społecznościowych.

Goodall przeszła do historii jako pierwsza osoba, która udokumentowała używanie narzędzi przez szympansy. Jej wieloletnie badania w Parku Narodowym Gombe w Tanzanii wykazały, że te zwierzęta posiadają złożone życie społeczne, bogate emocje i indywidualne osobowości. Odkrycia te na zawsze zmieniły sposób, w jaki postrzegamy naszych najbliższych krewnych ewolucyjnych.

Zasłynęła także ze swojego niekonwencjonalnego podejścia do badań. Zamiast ograniczać się do chłodnych obserwacji, wnikała w życie stada, nadając szympansom imiona, co wówczas uważano za nieprofesjonalne.

Metoda ta spotkała się z krytyką części środowiska akademickiego, ale dzięki niej Goodall mogła odkryć niezwykłe relacje i więzi łączące zwierzęta. Jednym z najbardziej ikonicznych obrazów tamtych lat stała się fotografia, na której wyciąga rękę w stronę młodego szympansa Flinta – symbol bliskości i zaufania, jakie udało jej się zbudować.

Za swoje dokonania Jane Goodall otrzymała dziesiątki nagród i najwyższe odznaczenia cywilne w wielu krajach, m.in. w Wielkiej Brytanii, Francji, Japonii i Tanzanii. W 2021 roku uhonorowano ją prestiżową Nagrodą Templetona, a w 2025 roku – Medalem Wolności, najwyższym odznaczeniem cywilnym Stanów Zjednoczonych, który wręczył jej prezydent Joe Biden. Była również Ambasadorką Pokoju ONZ.

Goodall napisała liczne książki, w tym bestsellerową autobiografię Reason for Hope (Powód do nadziei), która zainspirowała miliony czytelników na całym świecie.

Urodziła się w 1934 roku w Londynie. Już jako dziecko marzyła o Afryce i o pracy wśród zwierząt. Jak sama wspominała, lektura książki Tarzan wśród małp w wieku 10 lat utwierdziła ją w przekonaniu, że swoje życie chce związać z dziką przyrodą.

W 1957 roku trafiła do Tanzanii, gdzie spotkała antropologa Louisa Leakeya. To on dostrzegł w niej wyjątkowy potencjał i powierzył jej badania nad szympansami, choć nie miała jeszcze formalnego wykształcenia akademickiego. Leakey tłumaczył później, że wybrał ją „bo miała otwarty i wolny od uprzedzeń umysł”.
Początki badań były trudne: szympansy uciekały na jej widok, a ona sama cierpiała z powodu malarii i samotności. Jednak cierpliwość i determinacja przyniosły efekty.

W 1960 roku zaobserwowała Davida Szarobrodego – samca szympansa, który używał patyka jako narzędzia do wydobywania termitów. To odkrycie okazało się przełomowe i zmieniło definicję człowieczeństwa. Sześć lat później Goodall obroniła doktorat z etologii na Uniwersytecie Cambridge – mimo że wcześniej nie ukończyła studiów licencjackich.

Od lat 80. coraz więcej czasu poświęcała działalności na rzecz ochrony przyrody i edukacji. Założyła Instytut Jane Goodall, wspierający projekty badawcze i społeczne, a także program Roots & Shoots, który angażuje młodych ludzi na całym świecie w działania ekologiczne.

Nawet w późnym wieku pozostawała niezwykle aktywna. Podczas pandemii COVID-19 uruchomiła podcast Hopecast, w którym rozmawiała m.in. z pisarką Margaret Atwood czy biologiem morskim Ayaną Elizabeth Johnson.

W 2024 roku współtworzyła inicjatywę „Vote for Nature”, zachęcającą do popierania polityków działających na rzecz środowiska. Dzięki aktywności w mediach społecznościowych trafiała do milionów odbiorców, apelując o zakończenie hodowli przemysłowej, ochronę bioróżnorodności oraz o odwagę w obliczu kryzysu klimatycznego.

Jane Goodall pozostanie symbolem nie tylko naukowej odwagi i przełomowych odkryć, lecz także wiary w to, że pojedynczy człowiek może zmienić świat.